Migren Tedavisi

Migren nedir?

Migren, beynin ağrı sistemlerinin ve özellikle trigeminal sinir ile beyin zarındaki damarların aşırı duyarlı hâle gelmesiyle ortaya çıkan, tekrarlayan ataklarla seyreden bir baş ağrısı hastalığıdır. Atak sırasında sinir uçlarından CGRP (kalsitonin geni ile ilişkili peptit) gibi maddeler salınır; bu maddeler damar çevresinde nörojenik inflamasyona ve ağrının yayılmasına yol açar. Bu nedenle migren yalnızca “kafa ağrısı” değil, beynin uyaranlara verdiği yanıtın değiştiği bir durumdur.

Migren toplumda oldukça sıktır; her yedi-sekiz kişiden birini etkiler ve kadınlarda erkeklere göre yaklaşık üç kat daha fazla görülür. Genellikle ergenlik ya da genç erişkinlik döneminde başlar, 30–40’lı yaşlarda en yoğun hâlini alır. Ailesinde migren olan kişilerde görülme olasılığı daha yüksektir.

Ayda 15 günden az baş ağrısı olan hastalarda epizodik migren, üç aydan uzun süredir ayda 15 gün veya daha fazla baş ağrısı olan ve bunun en az 8 gününün migren özelliği taşıdığı hastalarda ise kronik migren tanısı konur. Ağrı kesicilerin ayda 10–15 günden fazla kullanılması, migrenin kronikleşmesine ve “ilaç aşırı kullanımı baş ağrısı”na neden olabilir.

Migren belirtileri nelerdir?

Migren atakları genellikle 4 ile 72 saat sürer ve şu özelliklerden birkaçını taşır:

• Başın çoğunlukla bir yarısında, zonklayıcı ya da nabız gibi atan ağrı
• Orta veya şiddetli ağrı; merdiven çıkmak, eğilmek gibi fiziksel aktiviteyle artma
• Bulantı, bazen kusma
• Işıktan, sesten ve kokudan rahatsız olma; karanlık ve sessiz bir odaya çekilme isteği
• Atak öncesinde esneme, yorgunluk, belirli yiyecekleri canı çekme gibi öncü belirtiler
• Atak sonrasında bir gün kadar süren halsizlik ve odaklanma güçlüğü

Auralı migren

Hastaların yaklaşık üçte birinde ağrıdan önce 5–60 dakika süren aura görülür. En sık görülen aura türü görsel auradır: zikzak çizgiler, parlayan ışıklar ya da görme alanında kör noktalar. Bazı hastalarda elde ve yüzde karıncalanma veya konuşma güçlüğü de olabilir. Aura ilk kez ortaya çıkıyorsa ya da her zamankinden farklıysa mutlaka nörolojik değerlendirme gerekir.

Kimler nöroloji uzmanına başvurmalı?

Aşağıdaki durumlarda bir nöroloji uzmanına başvurmanız önerilir:

• Ayda dört veya daha fazla gün baş ağrısı nedeniyle işinizi, okulunuzu ya da sosyal yaşamınızı aksatıyorsanız
• Ağrı kesicileri ayda 10 günden fazla kullanıyorsanız
• Baş ağrınızın karakteri değiştiyse ya da sıklığı artıyorsa
• Kullandığınız ilaçlar artık işe yaramıyorsa
• 50 yaşından sonra ilk kez başlayan baş ağrınız varsa
• Gebelik planlıyorsanız ve hangi ilaçları kullanabileceğinizi öğrenmek istiyorsanız

Hayatınızın en şiddetli ani baş ağrısı, ateş ve ense sertliğiyle birlikte baş ağrısı, kol-bacakta güç kaybı, konuşma bozukluğu veya bilinç değişikliği varsa beklemeden 112’yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.

Migren tanısı nasıl konur?

Migren tanısı büyük ölçüde ayrıntılı bir hikâye ve nörolojik muayene ile konur. Muayenede ağrının ne zaman başladığı, ne sıklıkta geldiği, nasıl bir ağrı olduğu, eşlik eden belirtiler, tetikleyiciler, kullanılan ilaçlar ve ailede baş ağrısı öyküsü sorgulanır.

Nörolojik muayene normal olan ve tipik migren özellikleri taşıyan hastalarda çoğu zaman ileri tetkik gerekmez. Ancak aşağıdaki durumlarda beyin MR’ı veya başka tetkikler istenebilir:

• Ağrının yeni başlaması veya karakterinin belirgin biçimde değişmesi
• Muayenede anormal bulgu saptanması
• Uzamış ya da alışılmadık aura
• Bayılma veya nöbet şüphesi olması (bu durumda EEG istenebilir)
• Kan basıncı, tiroit, kansızlık gibi eşlik eden sorunların araştırılması gerekmesi

Tanı sürecinde hastalardan genellikle bir baş ağrısı günlüğü tutmaları istenir. Günlükte ağrının olduğu günler, şiddeti, kullanılan ilaç ve olası tetikleyiciler not edilir. Bu kayıt, hem tanının netleşmesine hem de tedavinin etkisinin ölçülmesine yardımcı olur.

Migren tedavisi nasıl yapılır?

Migren tedavisi iki ana başlıkta planlanır: atak sırasında ağrıyı durdurmaya yönelik akut tedavi ve atakların sıklığını azaltmaya yönelik koruyucu (profilaktik) tedavi.

Atak (akut) tedavisi

Hafif ataklarda basit ağrı kesiciler ve steroid olmayan antiinflamatuvar ilaçlar yeterli olabilir. Orta-şiddetli ataklarda migrene özgü triptanlar kullanılır. İlacın ağrının erken döneminde alınması etkisini artırır. Bulantısı belirgin olan hastalarda bulantı giderici ilaçlar eklenebilir. Akut ilaçların ayda 10 günden fazla kullanılmaması önerilir.

Koruyucu tedavi

Ayda dört veya daha fazla atak geçiren, atakları uzun süren ya da akut ilaçlardan yeterli fayda görmeyen hastalarda koruyucu tedavi başlanır. Hastanın yaşına, eşlik eden hastalıklarına ve gebelik planına göre beta blokerler, bazı antidepresanlar, antiepileptik ilaçlar veya kalsiyum kanal blokerleri tercih edilebilir. Uygun hastalarda CGRP’yi hedefleyen yeni nesil ilaçlar da seçenekler arasındadır. Koruyucu ilaçların etkisini göstermesi genellikle 6–8 hafta sürer.

Kronik migrende botoks ve girişimsel yöntemler

Kronik migren tanısı alan ve koruyucu ilaçlardan yeterli fayda görmeyen hastalarda baş ve boyundaki belirli noktalara botulinum toksini (migren botoksu) uygulanabilir. Bazı hastalarda oksipital sinir blokajı gibi sinir blokajları da tedaviye eklenir.

Yaşam tarzı düzenlemeleri

• Düzenli ve yeterli uyku; hafta sonları da benzer saatlerde yatıp kalkmak
• Öğün atlamamak ve yeterli sıvı almak
• Haftada en az üç gün orta tempolu egzersiz
• Kafein tüketimini dengelemek
• Stres yönetimi, gevşeme teknikleri
• Kişisel tetikleyicileri (belirli yiyecekler, alkol, uzun ekran süresi, hormonal değişimler) günlükle belirlemek

Tedavi süresi ve İstanbul’da kalış

İlk muayene genellikle 30–45 dakika sürer. Koruyucu tedavi başlanan hastalarda ilk kontrol 6–8 hafta sonra yapılır; tedavinin etkisi baş ağrısı günlüğüyle değerlendirilir. Koruyucu tedavi çoğu hastada 6–12 ay sürdürülür, ardından ataklar kontrol altındaysa ilaç kademeli olarak azaltılabilir.

Yurt dışından ya da şehir dışından gelen hastalar için muayene ve gerekirse tetkikler genellikle 1–2 günlük bir ziyarete sığdırılabilir. Botoks uygulanacaksa aynı gün yapılabilir. Sonraki kontroller çevrim içi görüşmeyle sürdürülebilir.

Tedavi sonrası ve takip

Migren uzun süreli takip gerektiren bir hastalıktır. Tedavi sürecinde baş ağrısı günlüğünü tutmaya devam etmeniz, ilaçları önerilen düzende kullanmanız ve kontrollerinizi aksatmamanız önerilir.

• Ağrı kesicileri kendi kendinize artırmayın; kullanım sıklığı arttığında hekiminize bilgi verin
• Koruyucu ilacı birkaç hafta içinde etki göstermedi diye bırakmayın; etkinin ortaya çıkması zaman alır
• Gebelik planı veya gebelik durumunda ilaçlarınızı mutlaka hekiminizle gözden geçirin
• Aura özellikleri değişirse ya da yeni belirtiler ortaya çıkarsa kontrolü öne alın

Riskler ve dikkat edilmesi gerekenler

Migren ilaçlarının her birinin kendine özgü yan etkileri olabilir; bu nedenle ilaç seçimi kişiye göre yapılır. Triptanlar kontrolsüz yüksek tansiyonu, koroner kalp hastalığı veya inme öyküsü olan kişilerde genellikle tercih edilmez. Bazı koruyucu ilaçlar uyku hâli, kilo değişimi, ağız kuruluğu ya da yorgunluk yapabilir.

Auralı migreni olan kadınlarda östrojen içeren doğum kontrol haplarının, özellikle sigara kullanımıyla birlikte, inme riskini artırabileceği unutulmamalıdır. En önemli risklerden biri de ağrı kesicilerin aşırı kullanımıyla gelişen kronikleşmedir; bu durum uygun tedaviyle geri döndürülebilir.

Migren hakkında sık sorulan sorular