Yüz Felci (Bell Paralizisi)

Yüz felci nedir?

Yüz siniri (yedinci kafa siniri), beyin sapından çıkarak kulak arkasındaki dar bir kemik kanaldan geçer ve yüz kaslarına, gözyaşı ve tükürük bezlerine, dilin ön kısmının tat duyusuna dallar verir. Bell paralizisinde bu sinir, çoğunlukla bir virüs enfeksiyonuyla ilişkili olduğu düşünülen iltihap ve şişlik nedeniyle kemik kanal içinde sıkışır; yüzün bir yarısındaki kaslar aniden güçsüzleşir.

Bell paralizisi her yaşta görülebilir; diyabet, gebelik (özellikle son üç ay) ve üst solunum yolu enfeksiyonları sonrasında daha sık ortaya çıkar. Yüz felcinin diğer nedenleri arasında inme, kulak enfeksiyonları, zona (Ramsay Hunt sendromu), Lyme hastalığı, tükürük bezi tümörleri ve travma sayılabilir; bu nedenle her yüz felcinde dikkatli bir değerlendirme gerekir.

Yüz felci ile inme arasındaki fark

Bell paralizisinde (periferik yüz felci) yüzün bir yarısının tamamı etkilenir: alın kırıştırılamaz, göz kapatılamaz ve ağız kenarı düşer. İnmede (santral yüz felci) ise genellikle yüzün alt yarısı etkilenir, alın kasları korunur ve çoğunlukla kol-bacakta güç kaybı veya konuşma bozukluğu eşlik eder.

Ramsay Hunt sendromu

Zona (suçiçeği virüsü) yüz sinirini etkilediğinde, yüz felciyle birlikte kulakta ve kulak kanalında ağrılı su kabarcıkları, işitme kaybı, kulak çınlaması ve baş dönmesi görülebilir. Bu duruma Ramsay Hunt sendromu denir. Bell paralizisine göre iyileşme daha yavaş olabilir; bu nedenle erken dönemde antiviral ve kortizon tedavisinin birlikte başlanması önemlidir.

Yüz felci belirtileri nelerdir?

• Yüzün bir yarısında saatler içinde gelişen kuvvet kaybı
• Gözü tam kapatamama, gözde sulanma veya kuruluk
• Ağız kenarının düşmesi, gülümserken yüzün çarpılması
• Su içerken ağızdan su kaçırma, yemeklerin yanakta birikmesi
• Alnı kırıştıramama, kaşı kaldıramama
• Kulak arkasında ağrı (belirtilerden önce veya birlikte)
• Seslere aşırı duyarlılık
• Dilin ön kısmında tat almada azalma

Yüzde kaymaya kol veya bacakta güç kaybı, konuşma bozukluğu, baş dönmesi veya dengesizlik eşlik ediyorsa inme olabilir; hemen 112’yi arayın.

Kimler nöroloji uzmanına başvurmalı?

• Yüzünün bir yarısında ani kuvvet kaybı gelişen herkes (mümkünse ilk 72 saat içinde)
• Kulakta veya kulak çevresinde su kabarcıkları ile yüz felci olanlar (zona)
• İyileşmesi beklenenden yavaş seyreden yüz felci hastaları
• Tekrarlayan veya iki taraflı yüz felci olanlar
• Yüz felci sonrası istemsiz yüz kasılmaları (sinkinezi) gelişenler

Yüz felci tanısı nasıl konur?

Tanı nörolojik muayeneyle konur; yüzün hangi bölümlerinin etkilendiği, diğer kafa sinirleri ve kol-bacak gücü değerlendirilir. Kulak muayenesiyle zona veya kulak enfeksiyonu araştırılır.

• Kan tahlilleri: gerekli durumlarda kan şekeri ve enfeksiyon testleri
• Beyin MR’ı: tipik olmayan, tekrarlayan, iki taraflı veya iyileşmeyen yüz felcinde
• EMG (yüz siniri iletimi ve göz kırpma refleksi): yüz felcinden yaklaşık 10–14 gün sonra yapılır; sinir hasarının derecesini ve iyileşme olasılığını gösterir

Yüz felcinin derecesi, Uluslararası House-Brackmann ölçeği gibi standart ölçeklerle derecelendirilir. Bu derecelendirme, iyileşme sürecinin takibinde ve tedavi kararlarında kullanılır. Muayene sırasında yüzün farklı hareketlerini (kaş kaldırma, göz kapama, gülümseme, dudak büzme) gösteren fotoğraf veya videoların kaydedilmesi, sonraki kontrollerde karşılaştırma yapılmasını kolaylaştırır.

Yüz felci tedavisi nasıl yapılır?

İlaç tedavisi

İlk 72 saat içinde başlanan kortizon tedavisi iyileşme olasılığını belirgin şekilde artırır. Ağır vakalarda ve zona şüphesinde antiviral ilaçlar eklenebilir. Diyabet veya yüksek tansiyon gibi durumlarda tedavi buna göre düzenlenir.

Göz koruması

Göz tam kapanamadığında kornea kuruyabilir ve hasar görebilir. Bu nedenle gün içinde suni gözyaşı damlası, gece göz merhemi ve göz bandı kullanılması çok önemlidir. Gözde kızarıklık, ağrı veya görme bulanıklığı gelişirse hemen göz hekimine başvurulmalıdır.

Yüz egzersizleri ve rehabilitasyon

İyileşme döneminde yüz kaslarına yönelik kontrollü egzersizler ve gerektiğinde fizik tedavi önerilir. Sert ve zorlayıcı egzersizlerden kaçınılmalıdır.

Geç dönem sorunları

İyileşme sonrasında bazı hastalarda göz kırparken ağız kenarının da kasılması gibi istemsiz yüz hareketleri (sinkinezi) veya yüz kaslarında gerginlik gelişebilir. Bu durumlarda botulinum toksini uygulaması etkili bir tedavi seçeneğidir.

Diyabet ve gebelikte yüz felci

Şeker hastalarında kortizon tedavisi kan şekerini yükseltebileceği için tedavi süresince kan şekeri yakından izlenir ve gerekirse diyabet ilaçları düzenlenir. Gebelikte gelişen yüz felcinde tedavi, kadın doğum uzmanıyla birlikte, anne ve bebek açısından güvenli seçenekler göz önünde bulundurularak planlanır.

Tedavi süresi ve İstanbul’da kalış

İlk değerlendirme yaklaşık 30–45 dakika sürer. Kortizon tedavisi genellikle 7–10 gün kullanılır. EMG, yüz felcinin 10–14. gününde planlanır. Hastaların büyük çoğunluğunda iyileşme birkaç hafta içinde başlar ve 3–6 ay içinde belirgin düzelme görülür.

Yurt dışından gelen hastalar için muayene ve EMG değerlendirmesi 1 günlük ziyarete sığdırılabilir; iyileşme süreci çevrim içi takip edilebilir.

Tedavi sonrası ve takip

• Göz damlası ve merhemini düzenli kullanın; geceleri gözünüzü bantlayın
• Kortizonu önerilen şekilde, aksatmadan kullanın
• Yüz egzersizlerini nazikçe ve düzenli yapın
• Rüzgâr ve tozdan gözünüzü korumak için gözlük kullanın
• 3 ay içinde belirgin iyileşme başlamazsa yeniden değerlendirme yapılmalıdır

Riskler ve dikkat edilmesi gerekenler

Bell paralizisi hastalarının büyük çoğunluğu tam ya da tama yakın iyileşir. Sinir hasarının ağır olduğu bir kısım hastada yüzde hafif asimetri, sinkinezi veya göz yaşarması gibi kalıcı sorunlar kalabilir. Gözün korunmaması kornea hasarına yol açabilir. Kortizon tedavisi kısa süreli kullanılır; kan şekeri ve tansiyon yükselmesi, mide yakınmaları ve uykusuzluk yapabilir.

Yüz felci hakkında sık sorulan sorular