Boyun ve Bel Fıtığına Bağlı Sinir Sıkışmaları

Fıtığa bağlı sinir sıkışması nedir?

Omurlar arasında yer alan diskler, omurganın esnekliğini sağlayan ve darbe emici görev yapan yapılardır. Diskin dış halkası yırtıldığında içindeki jöle kıvamındaki bölüm dışarı taşabilir ve hemen yanından geçen sinir köküne baskı yapabilir. Bu duruma radikülopati denir.

• Boyun fıtığı (servikal radikülopati): boyundan omza, kola ve parmaklara yayılan ağrı, uyuşma ve güç kaybı
• Bel fıtığı (lomber radikülopati, siyatik): belden kalçaya, bacağa ve ayağa yayılan ağrı, uyuşma ve güç kaybı

MR’da görülen her fıtık sinire bası yapmaz ve her fıtık ağrı nedeni değildir; belirtisiz kişilerin önemli bir kısmında da MR’da disk taşmaları görülebilir. Bu nedenle tedavi kararı yalnızca MR görüntüsüne göre değil, belirtiler, nörolojik muayene ve gerekirse EMG bulgularıyla birlikte verilmelidir.

Fıtık dışında kola ve bacağa yayılan ağrı nedenleri

• Karpal tünel ve kübital tünel gibi periferik sinir sıkışmaları
• Periferik nöropati
• Omuz ve kalça eklemi hastalıkları
• Piriformis sendromu ve kas kaynaklı ağrılar
• Omurga kanal darlığı (spinal stenoz)
• Nadiren sinir tümörleri veya pleksus hastalıkları

Bu durumlar fıtığa benzer belirtilere neden olabildiği için nörolojik muayene ve EMG ile ayrım yapılması, gereksiz ameliyatların önüne geçer.

Fıtığa bağlı sinir sıkışması belirtileri nelerdir?

• Boyundan kola veya belden bacağa yayılan, elektrik çarpması tarzında ağrı
• Ağrının yayıldığı bölgede uyuşma, karıncalanma
• Kolda veya bacakta güçsüzlük: eşya düşürme, ayak bileğini kaldıramama, parmak ucunda yürüyememe
• Öksürme, hapşırma, ıkınma ile artan ağrı
• Oturmakla veya öne eğilmekle artan bacak ağrısı (bel fıtığında)
• Refleks kaybı

İdrar veya dışkı kaçırma ya da yapamama, kasık ve makat bölgesinde uyuşma veya iki bacakta hızla artan güçsüzlük “kauda ekina sendromu” belirtisi olabilir ve acil cerrahi değerlendirme gerektirir.

Kimler nöroloji uzmanına başvurmalı?

• Kola veya bacağa yayılan ağrısı, uyuşması veya güçsüzlüğü olanlar
• MR’da fıtık saptanan ve ağrının fıtıktan kaynaklanıp kaynaklanmadığını öğrenmek isteyenler
• Ameliyat önerilen ve ikinci görüş almak isteyenler
• Ameliyat sonrası şikâyetleri devam edenler
• Uyuşmanın sinir sıkışmasından mı (karpal tünel gibi) yoksa fıtıktan mı kaynaklandığı netleşmeyenler

Fıtığa bağlı sinir sıkışması tanısı nasıl konur?

• Nörolojik muayene: kas gücü, refleksler, duyu dağılımı ve sinir germe testleri ile hangi sinir kökünün etkilendiği belirlenir
• MR: fıtığın yeri, büyüklüğü ve sinir köküyle ilişkisi
• EMG: sinir kökünde gerçekten hasar olup olmadığını, hasarın derecesini ve ne zamandır var olduğunu gösterir; karpal tünel sendromu veya nöropati gibi benzer durumları ayırt eder

EMG, özellikle MR bulgularıyla belirtilerin uyumsuz olduğu durumlarda, birden fazla seviyede fıtık bulunduğunda ve ameliyat kararı verilirken değerli bir tetkiktir. Sinir hasarının EMG’de tam olarak görülebilmesi için belirtilerin başlamasından itibaren yaklaşık 2–3 hafta geçmesi gerekebilir.

Fıtığa bağlı sinir sıkışması tedavisi nasıl yapılır?

Konservatif (ameliyatsız) tedavi

Fıtığa bağlı sinir sıkışması olan hastaların büyük çoğunluğunda belirtiler 6–12 hafta içinde ameliyatsız tedaviyle belirgin şekilde düzelir; taşan disk parçası zamanla küçülebilir.

• Ağrı kesici ve kas gevşetici ilaçlar
• Sinir kökü ağrısında nöropatik ağrı ilaçları
• Kısa süreli dinlenme, ardından kontrollü hareket ve günlük aktivitelere dönüş
• Fizik tedavi ve egzersiz programı
• Seçilmiş hastalarda epidural steroid enjeksiyonu veya sinir kökü blokajı

Ne zaman cerrahi?

• İlerleyen veya belirgin kas güçsüzlüğü
• Kauda ekina sendromu (acil)
• Uygun konservatif tedaviye rağmen 6–12 haftadan uzun süren, yaşamı belirgin kısıtlayan ağrı

Bu durumlarda hasta beyin ve sinir cerrahisi veya ortopedi-omurga cerrahisi uzmanına yönlendirilir. Nörolojik muayene ve EMG bulguları, cerrahi kararın ve ameliyat sonrası takibin önemli parçasıdır.

Fıtıkta egzersiz ve günlük yaşam

Akut ağrı dönemi geçtikten sonra karın ve sırt kaslarını güçlendiren egzersizler, esneme hareketleri ve yürüyüş fıtığın tekrarlamasını önlemede önemlidir. Uzun süre oturarak çalışanlar için ergonomik sandalye, ekranın göz hizasında olması ve 45–60 dakikada bir ayağa kalkıp hareket etmek önerilir. Ağır yük kaldırırken dizlerin bükülmesi ve yükün vücuda yakın tutulması bel üzerindeki yükü azaltır.

Tedavi süresi ve İstanbul’da kalış

Muayene ve EMG aynı gün, yaklaşık 1–1,5 saatte tamamlanabilir; MR gerekiyorsa aynı gün ya da ertesi gün çekilebilir. Konservatif tedavinin etkisi birkaç hafta içinde değerlendirilir.

Yurt dışından gelen hastalar için muayene, EMG ve MR 1 günlük ziyarete sığdırılabilir. Önceden çekilmiş MR görüntülerinin getirilmesi, gereksiz tekrar tetkiklerini önler.

Tedavi sonrası ve takip

• Uzun süre hareketsiz yatmayın; ağrının izin verdiği ölçüde günlük aktivitelerinize devam edin
• Ağır kaldırmaktan ve ani dönme hareketlerinden kaçının
• Önerilen egzersizleri düzenli yapın
• Güç kaybı artarsa veya idrar-dışkı kontrolünde sorun olursa hemen başvurun

Ameliyat olan hastalarda ameliyat sonrası birkaç ay içinde yapılan kontrol muayenesi ve gerekirse EMG, sinir kökünün iyileşmesini ve ameliyat sonrası devam eden şikâyetlerin nedenini değerlendirmede yardımcı olur.

Riskler ve dikkat edilmesi gerekenler

Fıtığa bağlı sinir sıkışması çoğu hastada zamanla düzelse de, ileri derecede ve uzun süren sinir basısı kalıcı uyuşma ve güçsüzlüğe yol açabilir. Bu nedenle güç kaybı olan hastaların yakından izlenmesi önemlidir. İlaç tedavilerinde mide yakınmaları, uyku hâli ve baş dönmesi gibi yan etkiler görülebilir; enjeksiyon ve cerrahi tedavilerin riskleri ilgili uzman tarafından ayrıca açıklanır.

Fıtığa bağlı sinir sıkışması hakkında sık sorulan sorular