Uzun Süreli EEG ve Uyku EEG’si

Uyku EEG’si nedir?

Rutin EEG genellikle 20–30 dakikalık bir kayıttır. Bu kısa sürede, nöbetler arasında aralıklı olarak ortaya çıkan anormal dalgaları yakalamak her zaman mümkün olmayabilir. Ayrıca bazı epilepsi türlerinde anormal elektriksel etkinlik yalnızca uyku sırasında ya da uykuya geçiş evresinde belirginleşir.

Uyku EEG’si, hastanın kayıt sırasında doğal olarak uykuya dalmasıyla elde edilen EEG’dir. Uykusuz (uyku yoksunluğu sonrası) EEG ise hastanın önceki gece az uyuyarak gelmesi ve böylece kayıt sırasında kolayca uykuya dalmasının sağlanmasıdır; uyku yoksunluğu tek başına da bazı anormallikleri belirginleştirir. Uzun süreli EEG ise kaydın birkaç saat ile 24 saat ya da daha uzun sürdürülmesidir; bu kayıt, hastanede ya da uygun durumlarda taşınabilir cihazlarla evde yapılabilir (ambulatuvar EEG).

Bu yöntemlerin ortak amacı, EEG’nin tanısal değerini artırmak ve şikâyetlerin gerçekten epileptik nöbetlere mi, yoksa bayılma, uyku bozukluğu veya psikojenik ataklar gibi başka nedenlere mi bağlı olduğunu ortaya koymaktır.

Uyku epilepsi açısından neden önemli?

Uyku, beynin elektriksel etkinliğini önemli ölçüde değiştirir. Özellikle uykuya geçiş evresinde ve hafif uykuda sinir hücreleri daha senkronize çalışır; bu durum, uyanıklıkta görünmeyen epileptik deşarjların ortaya çıkmasını kolaylaştırır. Bazı çocukluk çağı epilepsilerinde anormallikler neredeyse yalnızca uykuda görülür. Juvenil miyoklonik epilepsi gibi bazı epilepsi türlerinde ise uyku yoksunluğu ve uyanma dönemi nöbet tetikleyicisidir.

Hangi şikâyetlerde istenir?

• Rutin EEG’si normal olan ancak epilepsi şüphesi süren hastalar
• Nöbetlerin özellikle uykuda ya da uyanırken geldiği durumlar
• Sabahları kol ve bacaklarda sıçramalar (miyoklonik nöbet şüphesi)
• Uyku sırasında anormal hareketler, dil ısırma, idrar kaçırma
• Çocuklarda okul başarısında düşme ile birlikte gece nöbetleri
• Sık tekrarlayan ve tanısı netleşmemiş bilinç değişiklikleri
• Nöbet sıklığının ve ilaç tedavisine yanıtın objektif olarak değerlendirilmesi

Gece gelen ataklarda ayırıcı tanı

Uyku sırasında görülen her anormal hareket epilepsi değildir. Uyurgezerlik, gece terörü, REM uykusu davranış bozukluğu, huzursuz bacak sendromu ve uyku apnesine bağlı uyanmalar da gece ataklarına benzeyebilir. Uyku EEG’si ve gerektiğinde polisomnografi ya da video-EEG, bu durumların birbirinden ayırt edilmesine yardımcı olur.

Uyku EEG’si kimlere yapılır?

Bu tetkikler hem çocuklarda hem erişkinlerde yapılabilir. Hangi yöntemin seçileceği; nöbetlerin özelliklerine, sıklığına, hastanın yaşına ve önceki tetkik sonuçlarına göre nöroloji uzmanı tarafından belirlenir.

Hangi yöntem ne zaman tercih edilir?

• Uykusuz EEG: rutin EEG normal, epilepsi şüphesi devam ediyor; özellikle genç erişkinlerde ve uyanma sırasında gelen nöbetlerde
• Uyku EEG’si: küçük çocuklarda veya uyku sırasında gelen nöbetlerde
• Uzun süreli (ambulatuvar) EEG: atakların günlük yaşamda belirli saatlerde geldiği, sık tekrarlayan ancak kısa süreli olaylarda
• Video-EEG monitorizasyonu: nöbetin türünün ve kaynağının kesin olarak belirlenmesi gerektiğinde, epilepsi cerrahisi öncesinde veya psikojenik nöbet ayrımında

Tetkik öncesi hazırlık

• Saçınızı çekimden önce şampuanla yıkayın, krem ve jöle kullanmayın
• Uykusuz EEG için hekiminizin önerisine göre önceki gece geç yatıp sabah erken kalkın (genellikle 4–5 saat uyku)
• Tetkik öncesinde kahve, çay, kola gibi kafeinli içeceklerden kaçının; uykuya dalmayı zorlaştırır
• İlaçlarınızı kesmeyin; listesini yanınızda getirin
• Uzun süreli kayıt için önden düğmeli, rahat kıyafetler tercih edin
• Uykusuz EEG’ye gelirken araç kullanmayın; bir refakatçiyle gelin

Çocuklarda uyku EEG’si için çocuğun çekim saatinden önce uyumasını engellemek, gerekirse sabah erken uyandırmak önerilir. Bazı durumlarda hekim kontrolünde hafif uyku ilacı verilebilir.

Uyku EEG’si nasıl yapılır?

Elektrotlar rutin EEG’de olduğu gibi saçlı deriye yerleştirilir. Uzun süreli kayıtlarda elektrotlar, uzun süre yerinde kalabilmeleri için özel bir yapıştırıcı veya bandajla sabitlenir.

• Uykusuz / uyku EEG’si: sessiz ve loş bir odada hasta uzanır, önce uyanık kayıt alınır, ardından hastanın uykuya dalması beklenir. Uykunun hafif ve derin evreleri kaydedilir; uyanma döneminde de kayda devam edilir
• Ambulatuvar EEG: elektrotlar takıldıktan sonra küçük bir kayıt cihazı bele ya da omza asılır; hasta evine döner ve olağan yaşamına devam eder. Bu sırada hastadan atak yaşadığında cihazdaki düğmeye basması ve saatini günlüğe yazması istenir
• Hastanede uzun süreli EEG: kayıt saatler boyunca, gerekirse video ile birlikte sürdürülür

Kayıt süresince yaşanan her türlü belirti (baş dönmesi, dalma, sıçrama, garip his) not edilir. Bu notlar, kayıttaki elektriksel değişikliklerle şikâyetlerin eşleştirilmesini sağlar.

Süresi, sonuç ve İstanbul’da kalış

Uykusuz veya uyku EEG’si genellikle 60–90 dakika sürer. Ambulatuvar EEG 24 saat veya daha uzun sürebilir; cihaz ertesi gün çıkarılır. Hastanede yapılan uzun süreli kayıtların süresi tetkikin amacına göre belirlenir.

Uzun kayıtların nöroloji uzmanı tarafından incelenmesi ve raporlanması daha fazla zaman aldığı için sonuç birkaç gün içinde verilebilir.

Yurt dışından gelen hastalar için muayene ve uykusuz EEG aynı gün, ambulatuvar EEG ise iki güne yayılarak planlanabilir. Sonuçlar ve tedavi planı çevrim içi görüşmeyle paylaşılabilir.

Sonuçların değerlendirilmesi

Uzun kayıtlarda saatlerce süren EEG verisi, olay günlüğü ve hastanın uyku-uyanıklık dönemleriyle birlikte incelenir. Hastanın bildirdiği şikâyet anlarına karşılık gelen EEG bölümleri özellikle dikkatle değerlendirilir. Raporda epileptik anormallik olup olmadığı, varsa hangi uyku evresinde ve beynin hangi bölgesinde belirginleştiği belirtilir.

Tetkik sonrası

• Uykusuz EEG sonrası gün içinde uykulu olabilirsiniz; araç kullanmayın ve tehlikeli işlerden kaçının
• Elektrot yapıştırıcısı ılık su ve şampuanla temizlenir; nadiren bir-iki yıkama gerekebilir
• Ambulatuvar EEG cihazı takılıyken duş almayın, cihazı ıslatmayın
• Kayıt sırasında tuttuğunuz günlüğü cihazla birlikte teslim edin

Sonuçlara göre tedavi başlanabilir, mevcut tedavi değiştirilebilir ya da tanının netleşmesi için video-EEG monitorizasyonu gibi ileri incelemeler planlanabilir. Epilepsi tanısı dışlanırsa şikâyetlerin diğer olası nedenlerine yönelik değerlendirme sürdürülür.

Riskler ve güvenlik

Bu tetkiklerin hiçbiri vücuda elektrik vermez ve radyasyon içermez. Uyku yoksunluğu, epilepsisi olan kişilerde nöbet olasılığını hafifçe artırabilir; bu nedenle uykusuz EEG’ye gelirken araç kullanılmaması ve yanında bir refakatçi bulunması önerilir. Uzun süreli kayıtlarda elektrot bölgesinde hafif kaşıntı veya ciltte kızarıklık olabilir; bu durum elektrotlar çıkarıldıktan sonra kısa sürede geçer.

Uyku EEG’si hakkında sık sorulan sorular