EMG (Elektromiyografi / ENMG)

EMG nedir?

Elektronöromiyografi (ENMG), halk arasında kısaca EMG olarak bilinen ve iki bölümden oluşan bir tetkiktir: sinir iletim çalışmaları ve iğne EMG. Bu iki bölüm birlikte, sinirlerin ve kasların ne kadar sağlıklı çalıştığını ve bir sorun varsa bunun nerede olduğunu gösterir.

Sinir iletim çalışmalarında sinirin üzerindeki cilde küçük yüzeyel elektrotlar yapıştırılır ve sinir kısa, hafif elektrik uyarılarıyla uyarılır. Uyarının sinir boyunca ne kadar hızlı ilerlediği ve sinyalin ne kadar güçlü olduğu ölçülür. Sinir sıkışmalarında veya sinir hasarında bu değerler yavaşlar ya da azalır.

İğne EMG’de ise çok ince, tek kullanımlık bir iğne elektrot kasın içine yerleştirilerek kasın dinlenme ve kasılma sırasındaki elektriksel etkinliği kaydedilir. Bu bölüm, sorunun sinirden mi yoksa kasın kendisinden mi kaynaklandığını, sinir hasarının ne zamandır var olduğunu ve iyileşme belirtileri olup olmadığını gösterir.

EMG, MR’dan farklı olarak sinirin yapısını değil işlevini değerlendirir. Örneğin bel MR’ında görülen bir fıtığın gerçekten sinire baskı yapıp yapmadığı, sinirde ne kadar hasar oluştuğu EMG ile ortaya konabilir. Bu bilgi, tedavinin ve ameliyat kararının planlanmasında önemlidir.

EMG hangi soruların cevabını verir?

• Sorun sinirde mi, kasta mı, yoksa sinir-kas kavşağında mı?
• Sinir sıkışması varsa tam olarak hangi noktada (bilek, dirsek, boyun, bel)?
• Sinir hasarı hafif mi, orta mı, ileri derecede mi?
• Hasar yeni mi, eski mi; iyileşme belirtileri var mı?
• Nöropati varsa sinirin kılıfını (miyelin) mı, yoksa sinir lifinin kendisini (akson) mı etkiliyor?

Hangi şikâyetlerde istenir?

EMG en sık şu şikâyetlerde istenir:

• Elde, özellikle başparmak, işaret ve orta parmakta uyuşma ve karıncalanma; geceleri elin uyuşarak uyandırması (karpal tünel sendromu)
• Serçe parmak ve yüzük parmağında uyuşma (dirsekte ulnar sinir sıkışması)
• Boyundan kola veya belden bacağa yayılan ağrı, uyuşma ve güç kaybı (fıtığa bağlı sinir kökü sıkışması)
• Ayaklarda yanma, iğnelenme, uyuşma; özellikle şeker hastalarında (periferik nöropati)
• Kol veya bacakta güçsüzlük, kas erimesi, kas seğirmeleri
• Ayak bileğinin kalkmaması, ayağın sürünmesi (peroneal sinir hasarı)
• Gün içinde artan yorgunluk, göz kapağı düşüklüğü (myastenia gravis şüphesi)
• Yüz felci sonrası sinir hasarının derecesinin belirlenmesi

EMG kimlere yapılır?

EMG; tanısı netleşmemiş uyuşma, karıncalanma, ağrı ve güçsüzlük şikâyeti olan hastalarda, nörolojik muayene sonrasında istenir. Hangi sinirlerin ve kasların inceleneceği şikâyete ve muayene bulgularına göre her hasta için ayrı planlanır.

Özel durumlar

• Kalp pili veya implante defibrilatör taşıyan hastalar bunu tetkik öncesinde mutlaka belirtmelidir; çoğu durumda tetkik güvenle yapılabilir ancak bazı önlemler gerekir
• Kan sulandırıcı kullanan hastalarda iğne EMG sırasında ek dikkat gösterilir; ilaçlar kesilmez
• Gebelikte EMG güvenle yapılabilir
• Uygulama bölgesinde açık yara veya enfeksiyon varsa o bölgeden kayıt alınmaz

Bazı hastalıklarda EMG’nin zamanlaması önemlidir. Örneğin ani gelişen bir sinir yaralanmasında veya yüz felcinde, sinir hasarının EMG’de tam olarak ortaya çıkması için genellikle 10–14 gün beklemek gerekir. Bu nedenle tetkik zamanı hekim tarafından planlanır.

Tetkik öncesi hazırlık

• Tetkik günü kollarınıza ve bacaklarınıza krem, losyon veya yağ sürmeyin; elektrotların cilde iyi temas etmesini engeller
• Kolay sıyrılabilen, rahat kıyafetler giyin
• Yüzük, bilezik ve saat gibi takıları çıkarın
• Ellerinizin ve ayaklarınızın sıcak olması önemlidir; soğuk cilt ölçümleri etkileyebilir
• Kullandığınız ilaçları, özellikle kan sulandırıcıları ve myastenia ilaçlarını hekime bildirin
• Daha önce yapılmış EMG ve MR raporlarınızı yanınızda getirin

EMG nasıl yapılır?

Sinir iletim çalışmaları

Hasta sedyeye rahatça uzanır. İncelenecek sinirin üzerine küçük yapışkan elektrotlar yerleştirilir. Sinir, cilt üzerinden kısa ve hafif elektrik uyarılarıyla uyarılır. Her uyarı bir saniyeden kısa sürer ve hafif bir “tık” ya da elektriklenme hissi verir. Ölçümler kol ve bacakların farklı noktalarından tekrarlanır.

İğne EMG

Gerekli görülen kaslara çok ince, steril ve tek kullanımlık bir iğne elektrot yerleştirilir. Önce kas dinlenirken, ardından hastadan kası hafifçe kasması istenirken kayıt alınır. Hoparlörden kasın elektriksel etkinliğine ait sesler duyulabilir; bu normaldir. İğne batması sırasında kısa süreli bir rahatsızlık hissedilir.

Özel testler

Myastenia gravis gibi sinir-kas kavşağı hastalıklarından şüphelenildiğinde tekrarlayıcı sinir uyarımı testi ve gerekirse tek lif EMG yapılır. Yüz felcinde yüz siniri iletimi ve göz kırpma refleksi incelenir.

Tetkik sırasında incelenen bölgeyi gevşek tutmanız ve hekimin yönlendirmelerine göre kasınızı hafifçe kasıp gevşetmeniz, sonuçların doğruluğunu artırır. Rahatsızlık hissettiğiniz her an bunu belirtebilirsiniz; işlem hızına size göre ara verilebilir.

Süresi, sonuç ve İstanbul’da kalış

İncelenecek sinir ve kas sayısına göre tetkik genellikle 20–45 dakika sürer; çok bölgeli incelemelerde bu süre uzayabilir. Sonuçlar, nöroloji uzmanı tarafından muayene bulgularıyla birlikte değerlendirilerek çoğunlukla aynı gün hastayla paylaşılır.

Yurt dışından veya şehir dışından gelen hastalar için muayene ve EMG aynı gün yapılabilir. MR gibi ek tetkikler gerekiyorsa ziyaret 1–2 güne yayılabilir.

EMG raporu nasıl okunur?

Raporda incelenen her sinirin iletim hızı, sinyal büyüklüğü ve gecikme süreleri ile iğne EMG’de incelenen kasların bulguları yer alır. Sonuç bölümünde bu bulguların hangi tanıyla uyumlu olduğu ve hasarın derecesi özetlenir. Sayısal değerlerin tek başına değil, muayene bulgularıyla birlikte yorumlanması gerekir.

Tetkik sonrası

• Tetkikten hemen sonra günlük yaşamınıza ve işinize dönebilirsiniz
• İğne EMG yapılan kaslarda bir-iki gün hafif hassasiyet veya küçük morluk olabilir
• Araç kullanmanızda sakınca yoktur
• Sonuca göre tedavi planı (ilaç, ateller, fizik tedavi, enjeksiyon veya cerrahi yönlendirme) hekiminizle konuşulur

Sinir sıkışmalarında ve bazı nöropatilerde, tedavinin etkisini ve sinirin iyileşmesini izlemek için aylar sonra kontrol EMG’si istenebilir.

Riskler ve güvenlik

EMG güvenli bir tetkiktir. Sinir iletim çalışmalarında verilen elektrik uyarıları çok kısa ve düşük şiddettedir; kalıcı bir etki bırakmaz. İğne EMG’de tek kullanımlık steril iğneler kullanıldığından enfeksiyon riski son derece düşüktür. Kan sulandırıcı kullanan hastalarda küçük morluklar olabilir. Çok nadiren göğüs kafesi çevresindeki kaslara yapılan iğne EMG’de akciğer zarına ilişkin komplikasyon riski bulunduğundan bu kaslar yalnızca gerekli olduğunda ve dikkatle incelenir.

EMG hakkında sık sorulan sorular