Soğutmalı (Cooled) Radyofrekans Ablasyon

Soğutmalı radyofrekans ablasyon nedir?

Radyofrekans ablasyon, ağrıyı beyne ileten duyu sinirlerinin yakınına yerleştirilen özel bir iğne ucundan radyofrekans enerjisi verilerek bu sinirlerin ağrı iletiminin uzun süreli olarak azaltılmasıdır. Kas hareketini sağlayan motor sinirlere değil, eklemden ağrı taşıyan küçük duyu dallarına yönelik yapılır.

Soğutmalı (cooled) radyofrekans yönteminde, iğne ucunun içinden dolaşan su ile uç bölge soğutulur. Bu sayede dokunun aşırı ısınması önlenirken enerji daha geniş bir alana yayılır ve klasik radyofrekansa göre daha büyük ve küresel bir etki alanı oluşturulur. Sinirlerin yerleşimindeki kişisel farklılıklar nedeniyle bu daha geniş etki alanı, hedef sinirin yakalanma olasılığını artırır.

Yöntem en sık diz kireçlenmesine bağlı kronik diz ağrısında (genikulat sinirler), kalça ağrısında, sakroiliak eklem ağrısında ve bel ağrısının bazı türlerinde kullanılır. Baş ve yüz ağrılarında ise çoğunlukla sinir blokajları ve pulsed (atımlı) radyofrekans gibi farklı teknikler tercih edilir.

Pulsed (atımlı) radyofrekans ile farkı

Pulsed radyofrekansta enerji aralıklı verilir ve doku sıcaklığı 42 °C civarında tutulur; sinir tahrip edilmez, ağrı iletiminin düzenlenmesi hedeflenir. Bu yöntem özellikle baş-yüz ağrıları ve sinir kökü ağrıları gibi durumlarda tercih edilir. Soğutmalı radyofrekans ise eklem kaynaklı ağrılarda ağrı taşıyan küçük sinir dallarında uzun süreli etki oluşturmayı amaçlar. Hangi yöntemin seçileceği ağrının kaynağına göre belirlenir.

Hangi şikâyetlerde uygulanır?

Soğutmalı radyofrekans ablasyon şu tür kronik ağrılarda değerlendirilebilir:

• Diz kireçlenmesine (osteoartrit) bağlı, en az 3–6 aydır süren diz ağrısı
• Diz protezi sonrası devam eden ağrı
• Kalça ekleminden kaynaklanan kronik ağrı
• Sakroiliak eklem (kalça-bel birleşim yeri) ağrısı
• Faset eklem kaynaklı kronik bel ve boyun ağrısı

Bu ağrılar genellikle yürüme, merdiven çıkma, uzun süre ayakta durma ya da oturma ile artar ve uyku kalitesini bozabilir.

Soğutmalı radyofrekans ablasyon kimlere uygulanır?

• İlaç, fizik tedavi ve egzersiz gibi konservatif yöntemlere rağmen ağrısı devam eden hastalar
• Ameliyat olmak istemeyen ya da genel sağlık durumu nedeniyle ameliyat için uygun olmayan hastalar
• Protez ameliyatını ertelemek isteyen veya protez sonrası ağrısı süren hastalar
• Tanısal sinir blokajından belirgin fayda görmüş hastalar

Kimlere uygulanmaz?

• Uygulama bölgesinde veya vücutta aktif enfeksiyon
• Kontrol altında olmayan kanama bozukluğu
• Gebelik
• Kalp pili gibi bazı implant taşıyan hastalar (ilgili uzmanlarla birlikte değerlendirme gerekir)
• Tanısal blokajdan fayda görmeyen hastalar

Soğutmalı radyofrekans ablasyon kararı verilirken hastanın yaşı, eşlik eden hastalıkları, kullandığı ilaçlar, eklemdeki hasarın derecesi ve beklentileri birlikte değerlendirilir. Amaç ağrıyı azaltarak hastanın yürüme, uyku ve günlük yaşam kalitesini artırmak ve ağrı kesici ihtiyacını düşürmektir; işlem eklemdeki hasarı onarmaz.

İşlem öncesi değerlendirme

İşlem öncesinde ağrının kaynağı ayrıntılı muayene ve görüntüleme (röntgen, gerekirse MR) ile belirlenir. Bel ve bacak ağrısında ağrının sinir sıkışmasından mı yoksa eklemden mi kaynaklandığını ayırt etmek için EMG gibi elektrofizyolojik testlerden yararlanılabilir.

Radyofrekans uygulamasından önce, hedeflenen sinirlere lokal anestezikle tanısal blokaj yapılır. Bu blokajdan sonra ağrıda belirgin bir azalma oluyorsa, ağrının gerçekten bu sinirler üzerinden iletildiği anlaşılır ve radyofrekans ablasyonun fayda sağlama olasılığı yükselir.

Kullanılan ilaçlar (özellikle kan sulandırıcılar), şeker hastalığı, kalp hastalığı ve alerji öyküsü sorgulanır; gerekirse kan tahlilleri yapılır.

Tanısal blokaj günü

Tanısal blokaj, radyofrekans işlemine benzer şekilde görüntüleme rehberliğinde yapılır ancak sinirlere yalnızca az miktarda lokal anestezik verilir. Blokajdan sonraki saatlerde hastadan, normalde ağrısını artıran hareketleri (yürümek, merdiven çıkmak gibi) yapması ve ağrısındaki değişimi not etmesi istenir. Ağrıda belirgin azalma olması, radyofrekans işleminin planlanması için önemli bir ölçüttür.

Soğutmalı radyofrekans ablasyon nasıl yapılır?

• İşlem steril koşullarda, hasta sırt üstü ya da yüz üstü yatarken yapılır
• Uygulama bölgesi temizlenir ve cilde lokal anestezi yapılır
• Floroskopi (röntgen) veya ultrason rehberliğinde ince iğneler hedef sinirlerin yanına yerleştirilir
• Doğru yerde olunduğunu doğrulamak için sinir uyarı testi yapılır; hasta bu sırada hafif karıncalanma hissedebilir
• Soğutmalı radyofrekans enerjisi her bir hedef noktaya yaklaşık 2–3 dakika uygulanır
• İğneler çıkarılır ve küçük bir bant ile kapatılır; dikiş gerekmez

İşlem sırasında hasta uyanıktır; isteyen hastalarda hafif sedasyon uygulanabilir. Diz için genellikle üç ya da daha fazla genikulat sinir dalı hedeflenir.

İşlem süresi ve İstanbul’da kalış

İşlem, hedeflenen sinir sayısına göre 45–90 dakika sürer. İşlem sonrası kısa bir gözlem süresinin ardından hasta aynı gün evine dönebilir. Tanısal blokaj genellikle ayrı bir günde yapılır.

Yurt dışından gelen hastalar için tanısal blokaj ve radyofrekans işleminin planlaması önceden yapılır; değerlendirme ve işlem için İstanbul’da 1–2 günlük kalış genellikle yeterlidir.

Ağrıdaki azalma genellikle 1–3 hafta içinde belirginleşir. Faydanın süresi kişiden kişiye değişir; birçok hastada aylarca sürebilir. Sinirler zamanla yenilenebildiği için ağrı geri dönerse işlem tekrarlanabilir.

İşlem sonrası

• İlk 24 saat uygulama bölgesini kuru tutun
• Birkaç gün boyunca bölgede hafif ağrı veya yanma olabilir; soğuk uygulama ve basit ağrı kesiciler yardımcı olur
• Aynı gün araç kullanmayın
• Ertesi gün günlük aktivitelere dönülebilir; ağır egzersize birkaç gün sonra başlanmalıdır
• Fizik tedavi ve egzersiz programı, ağrı azaldıktan sonra kas gücünü artırmak için önemlidir

İşlemden 2–4 hafta sonra bir kontrol yapılır; ağrı düzeyi, hareket kabiliyeti ve ağrı kesici kullanımı değerlendirilir. Fayda gören hastalarda egzersiz programı yoğunlaştırılır. Ağrı aylar sonra yeniden artarsa yeniden değerlendirme yapılarak işlemin tekrarı planlanabilir.

Olası yan etkiler ve riskler

Soğutmalı radyofrekans ablasyon, deneyimli ellerde ve görüntüleme eşliğinde yapıldığında düşük riskli bir işlemdir. Olası yan etkiler şunlardır:

• Enjeksiyon yerinde geçici ağrı, şişlik veya morluk
• Bölgede geçici uyuşma, yanma veya hassasiyet
• Nadiren enfeksiyon veya kanama
• Çok nadiren deri yanığı veya sinir hasarı

İşlem öncesinde tüm riskler hastayla ayrıntılı olarak konuşulur ve yazılı onam alınır.

Soğutmalı radyofrekans ablasyon hakkında sık sorulan sorular