Sinir Blokajları

Sinir blokajı nedir?

Baş ağrılarında en sık uygulanan sinir blokajı büyük oksipital sinir blokajıdır (GON blokajı). Büyük oksipital sinir, ensede kafatasının alt kısmından çıkarak başın arka bölümünün duyusunu taşır. Bu sinir, beyin sapında trigeminal sinirle ortak bir merkezde birleşir; bu nedenle oksipital sinirin bloke edilmesi yalnızca ense ağrısını değil, alın ve göz çevresine yayılan migren ve küme ağrılarını da etkileyebilir.

Sinir blokajlarının amacı, aşırı duyarlı hâle gelmiş ağrı yollarını geçici olarak “sakinleştirmek” ve ağrı döngüsünü kırmaktır. Lokal anesteziğin etkisi birkaç saat sürse de, ağrıdaki azalma çoğu hastada günler-haftalar boyunca devam edebilir.

Baş ve yüz ağrılarında kullanılan diğer blokajlar arasında küçük oksipital sinir, supraorbital ve supratroklear sinir (alın), aurikulotemporal sinir (şakak) blokajları ve sfenopalatin ganglion blokajı sayılabilir. Hangi sinirin hedefleneceği ağrının yerine ve türüne göre belirlenir.

Hangi ilaçlar kullanılır?

Sinir blokajında en sık kısa ve uzun etkili lokal anestezikler kullanılır. Bazı durumlarda, özellikle küme baş ağrısında, etkinin uzaması amacıyla lokal anesteziğe az miktarda kortizon eklenebilir. Kortizonun eklenip eklenmeyeceği ağrının türüne, hastanın şeker hastalığı ve tansiyon gibi durumlarına göre hekim tarafından belirlenir.

Oksipital nevralji nedir?

Oksipital nevralji, ensede kafa tabanından başlayıp başın arkasına ve tepeye doğru yayılan, batıcı, elektriklenme veya yanma tarzında ağrılarla seyreden bir durumdur. Saçı taramak, başı yastığa koymak gibi hafif dokunmalar ağrıyı tetikleyebilir. Muayenede oksipital sinirin çıkış noktasına bastırmak ağrıyı başlatır. Tanıyı doğrulamak ve tedavi etmek için oksipital sinir blokajı sık kullanılan bir yöntemdir.

Hangi şikâyetlerde uygulanır?

Sinir blokajları şu durumlarda değerlendirilebilir:

• Kronik migren ve sık tekrarlayan migren atakları
• Küme baş ağrısı (özellikle küme döneminin başında köprü tedavisi olarak)
• Oksipital nevralji: ensede başlayıp başın arkasına doğru yayılan, batıcı-elektriklenme tarzında ağrı
• İlaç aşırı kullanımı baş ağrısında ilaç kesilme döneminde destek tedavisi
• Bazı yüz ağrıları ve servikojenik (boyun kaynaklı) baş ağrısı

Sinir blokajı kimlere uygulanır?

• Mevcut ilaç tedavisine rağmen sık ağrısı olan hastalar
• Ağrı ataklarının hızla kontrol altına alınması gereken durumlar
• Gebelik gibi bazı ilaçların kullanılamadığı özel dönemler (yalnızca lokal anestezikle ve hekim değerlendirmesiyle)
• Koruyucu ilacın etkisinin başlamasını beklerken geçiş tedavisi gereken hastalar

Kimlere uygulanmaz?

• Uygulama bölgesinde enfeksiyon veya açık yara
• Lokal anesteziklere alerji
• Kafatası kemiğinde bu bölgede açıklık (ör. geçirilmiş ameliyat sonrası)
• Kontrol altında olmayan kanama bozukluğu

İşlem öncesi değerlendirme

Blokaj öncesinde baş ağrısının türü nörolojik muayene ile belirlenir. Muayenede oksipital sinir çıkış noktalarında hassasiyet ve ağrının yayılımı değerlendirilir. Kullanılan ilaçlar, alerji ve kanama öyküsü sorgulanır. Kortizon eklenmesi planlanıyorsa şeker hastalığı ve kontrolsüz tansiyon gibi durumlar göz önüne alınır.

Bazı hastalarda blokajın kendisi tanıya da yardımcı olur: blokaj sonrası ağrının belirgin azalması, ağrının bu sinir üzerinden iletildiğini gösterir.

Blokajın planlandığı gün ağrının şiddeti 0–10 arasında bir ölçekle kaydedilir. Uygulamadan sonraki dakikalarda ve günlerde ağrıdaki değişim tekrar değerlendirilir. Bu ölçümler, blokajın etkili olup olmadığını ve tekrar gerekip gerekmeyeceğini belirlemeye yardımcı olur.

Sinir blokajı nasıl yapılır?

• Hasta oturur pozisyonda, başı hafifçe öne eğik şekilde durur
• Ense bölgesinde sinirin çıkış noktası parmakla bulunur; gerekirse ultrason rehberliği kullanılır
• Bölge temizlendikten sonra çok ince bir iğneyle az miktarda lokal anestezik verilir
• Çoğu zaman her iki tarafa da uygulama yapılır; ağrının tek taraflı olduğu küme baş ağrısında aynı taraf hedeflenir
• Uygulama sonrası birkaç dakika içinde başın arka kısmında uyuşma hissi gelişir

İşlem tek seferlik yapılabileceği gibi, kronik baş ağrılarında haftalar-aylar arayla tekrarlanan bir kür şeklinde de planlanabilir. Sinir blokajı genellikle tek başına değil, koruyucu tedavi ve yaşam tarzı düzenlemeleriyle birlikte kullanılır.

Ultrason rehberliği

Bazı hastalarda, özellikle sinirin daha derin seyrettiği bölgelerde, ultrason rehberliğinde blokaj yapılabilir. Ultrason, iğnenin ve ilacın sinire ne kadar yakın olduğunu gerçek zamanlı göstererek daha az miktarda ilaçla daha hedefli bir uygulama yapılmasına olanak tanır.

İşlem süresi ve İstanbul’da kalış

Blokajın kendisi 5–10 dakika sürer. Uygulama sonrası 15–20 dakika kadar gözlem yeterlidir; hasta hemen günlük yaşamına dönebilir.

Yurt dışından gelen hastalar için muayene ve blokaj aynı gün yapılabilir. Etkinin değerlendirilmesi ve tekrarlayan uygulamaların planlaması çevrim içi görüşmeyle sürdürülebilir.

İşlem sonrası

• Başın arka kısmında birkaç saat süren uyuşma normaldir
• Aynı gün normal aktivitelere dönülebilir; araç kullanılabilir
• Enjeksiyon yerinde hafif hassasiyet bir-iki gün sürebilir
• Baş ağrısı günlüğünü tutarak blokajın etkisini ve süresini not edin

Blokajdan sonraki ilk birkaç gün içinde ağrının hangi düzeyde azaldığı ve ne kadar sürdüğü, sonraki tedavi planının belirlenmesinde önemlidir. Etki kısa sürdüyse farklı bir sinir hedeflenebilir, ilaç bileşimi değiştirilebilir veya başka tedavi seçenekleri gündeme gelebilir.

Olası yan etkiler ve riskler

Sinir blokajları düşük riskli işlemlerdir. Görülebilecek yan etkiler genellikle hafif ve geçicidir:

• Enjeksiyon yerinde ağrı, morluk
• Kısa süreli baş dönmesi veya bayılma hissi (özellikle iğne korkusu olanlarda)
• Kortizon eklendiyse enjeksiyon bölgesinde nadiren saç dökülmesi veya ciltte incelme
• Çok nadiren enfeksiyon veya alerjik reaksiyon

İşlem öncesinde aç olmanıza gerek yoktur; hafif bir kahvaltı yapmanız, bayılma hissi yaşama olasılığını azaltır. İğne korkusu olan hastaların bunu önceden belirtmesi, işlemin yatar pozisyonda yapılmasına olanak tanır.

Sinir blokajı hakkında sık sorulan sorular