EEG (Elektroensefalografi)

EEG nedir?

Beyindeki milyarlarca sinir hücresi birbirleriyle küçük elektriksel sinyaller aracılığıyla haberleşir. Bu sinyallerin toplamı, kafatasının dışından ölçülebilecek düzeyde ritmik dalgalar oluşturur. Elektroensefalografi (EEG), bu dalgaları saçlı deriye yerleştirilen küçük metal diskler (elektrotlar) aracılığıyla kaydeden ve bilgisayar ekranında çizgiler hâlinde gösteren bir tetkiktir.

EEG sırasında vücuda herhangi bir elektrik verilmez; cihaz yalnızca beynin kendi ürettiği elektriksel etkinliği “dinler”. Bu nedenle tetkik ağrısızdır, radyasyon içermez ve çocuklar, yaşlılar ve gebeler dahil her yaşta güvenle uygulanabilir.

Beynin elektriksel etkinliği uyanıklık, uyku, dikkat ve yaşa göre farklı ritimler gösterir. Nöroloji uzmanı EEG kaydında bu normal ritimleri ve bunlardan sapmaları değerlendirir. Örneğin epilepside nöbetler arasında bile görülebilen sivri dalgalar veya diken-dalga deşarjları, beynin nöbete yatkın bölgelerini gösterebilir. Bazı metabolik hastalıklarda, ilaç etkilerinde veya beyin iltihaplarında ise dalgalarda genel bir yavaşlama izlenebilir.

EEG’nin MR veya BT’den temel farkı, beynin yapısını değil işlevini göstermesidir. MR beynin anatomisi hakkında bilgi verirken EEG, beynin o anda nasıl çalıştığını milisaniyeler düzeyinde ortaya koyar. Bu nedenle iki tetkik çoğu zaman birbirini tamamlar.

Hangi şikâyetlerde istenir?

EEG en sık şu durumlarda istenir:

• Epilepsi (sara) şüphesi veya tanısı konmuş epilepsinin takibi
• Nedeni açıklanamayan bayılma ve bilinç kaybı atakları
• Dalma, boş bakma, kısa süreli tepkisizlik nöbetleri
• Kol, bacak veya yüzde istemsiz sıçramalar ve kasılmalar
• Uyku sırasında anormal hareketler veya davranışlar
• Bilinç bulanıklığı, konfüzyon, ani gelişen davranış değişiklikleri
• Kafa travması sonrası nöbet geçirilmesi
• Antiepileptik ilaçların azaltılması veya kesilmesi planlanırken

Bazı durumlarda EEG, demans gibi bilişsel bozuklukların ayırıcı tanısında, beyin iltihapları (ensefalit) ve metabolik bozuklukların değerlendirilmesinde de yardımcı olur.

EEG kimlere yapılır?

EEG; çocuklar, ergenler, erişkinler ve yaşlılar dahil her yaş grubuna yapılabilir. Tetkik, nörolojik muayene sonrasında hekim tarafından gerekli görüldüğünde istenir. Daha önce yapılmış EEG’ler varsa yanınızda getirmeniz, karşılaştırma yapılabilmesi açısından değerlidir.

Kalp pili, metal implant, gebelik veya klostrofobi EEG için engel değildir. Kafa derisinde açık yara veya enfeksiyon varsa çekim ertelenebilir.

Rutin EEG ve uykusuz EEG

Rutin EEG’de anormal bir bulgu yakalanamayan ancak klinik şüphenin sürdüğü hastalarda uykusuz EEG (uyku yoksunluğu sonrası EEG) istenebilir. Bir gece az uyuyarak gelinen bu tetkikte, hastanın kayıt sırasında uykuya dalması sağlanır. Uyku, bazı epileptik anormalliklerin ortaya çıkmasını kolaylaştırır; böylece tanısal değer artar. Daha uzun kayıt gereken durumlarda uzun süreli EEG veya video-EEG monitorizasyonu planlanır.

Tetkik öncesi hazırlık

İyi bir EEG kaydı için basit hazırlıklar yeterlidir:

• Çekimden önceki akşam veya sabah saçınızı şampuanla yıkayın; saç kremi, jöle, sprey veya yağ kullanmayın
• Saçlarınız kuru olmalı; örgü, toka ve saç aksesuarları çıkarılmalıdır
• Kullandığınız ilaçları hekiminiz aksini söylemedikçe kesmeyin; ilaç listenizi yanınızda getirin
• Aç gelmeyin; düşük kan şekeri kaydı etkileyebilir
• Çekimden önceki birkaç saatte aşırı kahve, çay ve enerji içeceği tüketmeyin
• Uykusuz EEG istendiyse, hekiminizin önerdiği şekilde önceki gece az uyuyun (çoğunlukla gece yarısından sonra yatıp sabah erken kalkmak)

Çocuklarda tetkikin uyku sırasında yapılması gerekebileceğinden, çekim saatine yakın dönemde uyumasını önlemek ve yanında sevdiği bir oyuncak veya battaniye getirmek kolaylık sağlar.

EEG nasıl yapılır?

• Hasta rahat bir koltuğa oturur ya da yatar
• Saçlı deri belirli noktalardan ölçülür ve uluslararası 10–20 sistemine göre yaklaşık 20 elektrot yerleştirilir; çoğu zaman elektrotları içeren esnek bir başlık kullanılır
• Elektrotlarla cilt arasındaki teması sağlamak için iletken bir jel kullanılır
• Kayıt boyunca hastanın gözlerini kapatıp sakin ve hareketsiz durması istenir
• Kayıt sırasında birkaç kez gözleri açıp kapatmanız istenir

Aktivasyon yöntemleri

Bazı anormal dalgaları ortaya çıkarmak için kayıt sırasında iki standart yöntem uygulanır:

• Hiperventilasyon: 3–5 dakika boyunca derin ve hızlı nefes alıp vermek; özellikle dalma nöbetlerinde anormallikleri ortaya çıkarabilir
• Fotik stimülasyon: gözler kapalıyken farklı hızlarda yanıp sönen bir ışığa bakmak; ışığa duyarlı epilepsileri gösterebilir

Bu yöntemler nadiren nöbet tetikleyebilir; bu nedenle tüm kayıt boyunca hasta yakından izlenir ve gerektiğinde işlem durdurulur.

Süresi, sonuç ve İstanbul’da kalış

Elektrotların yerleştirilmesi yaklaşık 10–15 dakika, kayıt ise genellikle 20–30 dakika sürer. Hazırlıkla birlikte toplam süre çoğu zaman 30–60 dakikadır. Uykusuz EEG’de hastanın uykuya dalması beklendiği için süre 60–90 dakikaya uzayabilir.

EEG kaydı nöroloji uzmanı tarafından ayrıntılı olarak incelenir ve raporlanır. Sonuçlar, nörolojik muayene ve hastanın şikâyetleriyle birlikte değerlendirilerek aynı gün veya kısa süre içinde hastayla paylaşılır.

Yurt dışından veya şehir dışından gelen hastalar için muayene ve EEG aynı gün yapılabilir. Uykusuz EEG ya da MR gibi ek tetkikler gerekiyorsa, toplam ziyaret genellikle 1–2 güne sığdırılır.

EEG raporunda neler yazar?

Raporda kaydın hangi koşullarda alındığı (uyanıklık, uyku, aktivasyon yöntemleri), beynin temel ritminin düzenli olup olmadığı, varsa yavaşlama ve epileptik anormalliklerin türü ve beynin hangi bölgesinde görüldüğü yer alır. Rapordaki teknik ifadelerin sizin şikâyetlerinizle ilişkisi muayenede ayrıntılı olarak açıklanır.

Tetkik sonrası

• Tetkikten hemen sonra günlük yaşamınıza dönebilirsiniz
• Saçınızdaki jel, ılık su ve şampuanla kolayca temizlenir
• Uykusuz EEG sonrası uykulu olabileceğiniz için o gün araç kullanmamanız önerilir
• Sonucunuzu ve varsa tedavi planını hekiminizle konuşmadan ilaçlarınızda değişiklik yapmayın

EEG sonucu nasıl yorumlanır?

Normal bir EEG, epilepsi olmadığı anlamına gelmez; epilepsi hastalarının bir kısmında nöbetler arasında çekilen EEG normal olabilir. Benzer şekilde EEG’de görülen bazı küçük değişiklikler, sağlıklı kişilerde de bulunabilir ve tek başına hastalık göstergesi değildir. Bu nedenle EEG sonucu her zaman nöbetin tarifi, muayene bulguları ve gerekirse MR ile birlikte yorumlanmalıdır.

Riskler ve güvenlik

EEG son derece güvenli bir tetkiktir. Vücuda elektrik verilmez, radyasyon kullanılmaz. Elektrot jeli nadiren hassas ciltte hafif kızarıklık yapabilir. Hiperventilasyon sırasında kısa süreli baş dönmesi veya parmaklarda karıncalanma olabilir; nefes normale döndüğünde geçer. Işık uyarısı veya uyku yoksunluğu, nöbete yatkın kişilerde nadiren nöbet tetikleyebilir; bu durum kontrollü ortamda olduğu için hemen müdahale edilir ve tanıya da katkı sağlar.

EEG hakkında sık sorulan sorular