İnme nedir?
İnme (halk arasında felç, beyin krizi), beyni besleyen bir damarın tıkanması ya da yırtılarak kanaması sonucu beynin bir bölümünün oksijensiz kalmasıdır. Beyin hücreleri oksijensizliğe çok duyarlıdır; bu nedenle inmede “zaman beyindir” ilkesi geçerlidir ve tedaviye ne kadar erken başlanırsa kalıcı hasar o kadar az olur.
- İskemik inme: inmelerin büyük çoğunluğunu oluşturur; beyin damarının pıhtı veya damar sertliği nedeniyle tıkanmasıyla oluşur
- Hemorajik inme: beyin damarının yırtılarak beyin dokusu içine ya da beyin zarları arasına kanaması
- Geçici iskemik atak (TİA, “mini inme”): inme belirtilerinin kısa süre içinde tamamen düzelmesi; yakın dönemde büyük bir inmenin habercisi olabileceği için acil değerlendirilmelidir
İnme dünyada ölüm ve kalıcı sakatlığın önde gelen nedenlerindendir. Ancak inmelerin önemli bir bölümü, risk faktörlerinin kontrol altına alınmasıyla önlenebilir.
İnme risk faktörleri
- Yüksek tansiyon (en önemli değiştirilebilir risk faktörü)
- Atriyal fibrilasyon ve diğer kalp hastalıkları
- Diyabet
- Yüksek kolesterol
- Sigara kullanımı
- Hareketsizlik ve obezite
- Fazla alkol tüketimi
- Uyku apnesi
- İleri yaş, erkek cinsiyet ve ailede inme öyküsü (değiştirilemeyen faktörler)
Değiştirilebilir risk faktörlerinin kontrol altına alınması, hem ilk inmenin hem de tekrarlayan inmelerin önemli bir kısmını önleyebilir.
İnme belirtileri nelerdir?
İnmeyi tanımak: YÜZ – KOL – KONUŞMA – ZAMAN
- Yüz: yüzün bir tarafında kayma, gülümserken ağız kenarının düşmesi
- Kol: bir kolda veya bacakta ani güçsüzlük ya da uyuşma; iki kol kaldırıldığında birinin düşmesi
- Konuşma: konuşmada bozulma, kelimeleri bulamama, söyleneni anlamama
- Zaman: bu belirtilerden biri bile varsa hemen 112’yi arayın ve belirtilerin başladığı saati not edin
- Ani görme kaybı veya çift görme
- Ani baş dönmesi, dengesizlik, yürüyememe
- Ani ve çok şiddetli baş ağrısı (özellikle kanamalarda)
- Ani yutma güçlüğü
- Ani bilinç bulanıklığı
İnme belirtileri geçse bile (TİA) beklemeyin; hemen acil servise başvurun. Pıhtı eritici ve pıhtı çıkarma tedavileri yalnızca ilk saatlerde uygulanabilir.
Kimler nöroloji uzmanına başvurmalı?
İnme sonrası nörolojik takip şu hastalar için özellikle önemlidir:
- İnme veya TİA geçirmiş, hastaneden taburcu olmuş hastalar
- İnme sonrası kas sertliği (spastisite), ağrı, yutma veya konuşma sorunları yaşayanlar
- İnme sonrası unutkanlık, dikkat sorunları, depresyon ya da kişilik değişikliği gelişenler
- İnme sonrası nöbet geçirenler
- Horlama ve gündüz uykululuğu olan inme hastaları (uyku apnesi)
- Yüksek risk faktörleri olan ve inmeden korunmak isteyenler: yüksek tansiyon, diyabet, yüksek kolesterol, atriyal fibrilasyon, sigara
İnme tanısı nasıl konur?
Akut dönemde tanı, acil serviste nörolojik muayene ve beyin BT veya MR ile konur; gerekirse damarları gösteren BT anjiyografi veya MR anjiyografi yapılır.
İnme sonrası dönemde, inmenin nedenini bulmak ve yeni bir inmeyi önlemek için şu incelemeler yapılır:
- Boyun ve beyin damarlarının görüntülenmesi (Doppler ultrason, BT/MR anjiyografi)
- Kalp ritmi takibi (EKG, uzun süreli ritim Holter) ve ekokardiyografi
- Kan tahlilleri: kolesterol, kan şekeri, HbA1c, böbrek fonksiyonları, gerekirse pıhtılaşma testleri
- Tansiyon takibi
- Uyku apnesi açısından değerlendirme ve gerekirse polisomnografi
- Bilişsel testler ve duygu durum değerlendirmesi
İnme tedavisi nasıl yapılır?
Akut dönem tedavisi
Uygun hastalarda iskemik inmenin ilk saatlerinde damar yoluyla pıhtı eritici tedavi (tromboliz) ve/veya büyük damar tıkanıklıklarında anjiyografi ile pıhtı çıkarma (trombektomi) uygulanabilir. Bu tedaviler, inme merkezi olan hastanelerde, zaman sınırları içinde yapılır.
Yeni inmeyi önleme (ikincil koruma)
- İnme türüne ve nedenine göre kan sulandırıcı (antiagregan) veya pıhtı önleyici (antikoagülan) ilaçlar
- Kolesterol düşürücü ilaçlar
- Tansiyonun hedef değerlerde tutulması
- Diyabetin iyi kontrolü
- Atriyal fibrilasyon gibi ritim bozukluklarının tedavisi
- Sigaranın bırakılması, alkolün sınırlanması
- Düzenli fiziksel aktivite, sağlıklı beslenme ve ideal kilo
- Uyku apnesinin tedavisi
İnme sonrası sorunların tedavisi
- Spastisite: fizik tedaviyle birlikte ilaç ve botulinum toksini (botoks) uygulaması
- İnme sonrası ağrı: nöropatik ağrı ilaçları
- Depresyon ve kaygı: inme sonrası sık görülür ve tedavi edilmelidir
- Bilişsel bozukluk: değerlendirme, risk faktörlerinin kontrolü ve gerekirse tedavi
- Nöbetler: antiepileptik tedavi
- Uyku bozuklukları: uyku apnesi ve uykusuzluk tedavisi
Fizik tedavi, konuşma ve yutma terapisi ile ergoterapi rehabilitasyonun temel parçalarıdır ve nörolojik takiple birlikte planlanır.
Tedavi süresi ve İstanbul’da kalış
İnme sonrası ilk kontrol genellikle taburculuktan 1–3 ay sonra yapılır; ardından risk faktörlerinin durumuna göre 3–6 ayda bir takip önerilir. İyileşmenin en hızlı olduğu dönem ilk 3–6 aydır; ancak rehabilitasyonla iyileşme daha uzun süre devam edebilir.
Yurt dışından gelen hastalar için kapsamlı inme sonrası değerlendirme (muayene, damar görüntüleme, gerekirse uyku testi ve spastisite botoksu) 1–2 günlük bir ziyarete planlanabilir.
Tedavi sonrası ve takip
- İlaçlarınızı, özellikle kan sulandırıcıları, aksatmadan kullanın
- Evde tansiyon ölçümü yapın ve kaydedin
- Yeni inme belirtilerini (YÜZ–KOL–KONUŞMA) ailenize öğretin
- Fizik tedavi egzersizlerine düzenli devam edin
- Düşme riskini azaltmak için ev içi düzenlemeler yapın
- Duygu durumunuzdaki değişiklikleri hekiminizle paylaşın
Aile ve bakım verenler için
İnme sonrası dönem hasta kadar aile için de zorlayıcıdır. Bakım verenlerin hastanın ilaçlarını, egzersiz programını ve yeni inme belirtilerini bilmesi, ev içi güvenlik düzenlemelerini yapması ve kendi sağlıklarını da ihmal etmemesi önemlidir. Kontrol muayenelerine bir aile üyesinin katılması, tedavi planının uygulanmasını kolaylaştırır.
Riskler ve dikkat edilmesi gerekenler
İnme geçirmiş kişilerde, özellikle ilk yıl içinde, yeni bir inme geçirme riski artmıştır; bu risk düzenli tedavi ve risk faktörü kontrolüyle belirgin olarak azaltılabilir. Kan sulandırıcı ilaçlar kanama riskini artırabilir; bu nedenle dozları ve diğer ilaçlarla etkileşimleri dikkatle izlenir. Diş çekimi veya ameliyat öncesinde kan sulandırıcı kullanımı mutlaka ilgili hekime bildirilmelidir.
İnme hakkında sık sorulan sorular
İnme belirtileri nelerdir?
Yüzün bir tarafında kayma, bir kolda veya bacakta ani güçsüzlük ya da uyuşma, konuşma bozukluğu, ani görme kaybı, ani baş dönmesi ve dengesizlik ile ani ve çok şiddetli baş ağrısı inme belirtileridir. Bu belirtilerde hemen 112 aranmalıdır.
Belirtiler geçti, yine de hastaneye gitmeli miyim?
Evet. Belirtilerin kısa sürede geçmesi geçici iskemik atak (TİA) olabilir ve yakın dönemde büyük bir inmenin habercisidir. Acil değerlendirme ve önleyici tedavi, inme riskini belirgin şekilde azaltır.
İnme sonrası iyileşme ne kadar sürer?
İyileşme en hızlı ilk 3–6 ayda olur, ancak rehabilitasyonla aylar-yıllar boyunca devam edebilir. İyileşmenin derecesi inmenin büyüklüğüne, yerine, hastanın yaşına ve rehabilitasyona bağlıdır.
İnme tekrarlar mı?
İnme geçirmiş kişilerde yeni bir inme riski artmıştır. Ancak kan sulandırıcı ve kolesterol ilaçlarının düzenli kullanımı, tansiyon ve şeker kontrolü, sigaranın bırakılması ve atriyal fibrilasyonun tedavisiyle bu risk önemli ölçüde azaltılabilir.
İnme sonrası kolum ve bacağım kasılıyor, ne yapılabilir?
İnme sonrası gelişen kas sertliği (spastisite), fizik tedavi, germe egzersizleri, ilaçlar ve kaslara uygulanan botulinum toksini ile azaltılabilir. Botoks, kas sertliğinin hareketi ve bakımı zorlaştırdığı hastalarda etkili bir seçenektir.
Uyku apnesi inme riskini artırır mı?
Evet. Tedavi edilmeyen uyku apnesi inme riskini artırır ve inme geçirmiş hastalarda da sık görülür. Horlama, nefes durması ve gündüz uykululuğu olan inme hastalarında uyku testi yapılması önerilir.
İnme sonrası unutkanlık olur mu?
İnme sonrası dikkat, hafıza ve planlama gibi bilişsel işlevlerde bozulma görülebilir. Bu durum değerlendirilmeli, risk faktörleri sıkı kontrol edilmeli ve gerekirse tedavi ile bilişsel rehabilitasyon planlanmalıdır.
Genç yaşta inme olur mu?
Evet, daha nadir olsa da gençlerde de inme görülebilir. Genç inmelerinde kalp kaynaklı pıhtılar, boyun damarı yırtılmaları, pıhtılaşma bozuklukları, auralı migren ile birlikte sigara ve doğum kontrol hapı kullanımı gibi nedenler ayrıntılı olarak araştırılır.
İnme sonrası araç kullanabilir miyim?
İnme sonrası araç kullanma; görme, dikkat, hareket ve tepki becerilerinin durumuna ve ilgili yasal düzenlemelere bağlıdır. Genellikle belirli bir süre beklenmesi ve hekim değerlendirmesi gerekir.
İnme sonrası depresyon normal mi?
İnme sonrası depresyon sık görülür ve iyileşmeyi olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle duygu durumundaki değişiklikler ciddiye alınmalı ve tedavi edilmelidir. Uygun tedaviyle hem duygu durum hem de rehabilitasyon başarısı olumlu etkilenir.
İnme sonrası ne zaman fizik tedaviye başlanır?
Hastanın genel durumu uygun olduğunda rehabilitasyona mümkün olan en erken dönemde, çoğu zaman hastanede yatarken başlanır. İyileşmenin en hızlı olduğu ilk aylarda düzenli ve yoğun rehabilitasyon özellikle önemlidir.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekime başvurunuz. Tedavi sonuçları kişiden kişiye farklılık gösterebilir.
