Kısa cevap
Baş ağrılarının büyük çoğunluğu migren ve gerilim tipi baş ağrısı gibi “birincil” baş ağrılarıdır; beyinde yapısal bir hastalık yoktur. Daha az sıklıkla baş ağrısı; uykusuzluk, ağrı kesicilerin aşırı kullanımı, yüksek tansiyon, sinüzit, uyku apnesi, enfeksiyon, beyin kanaması veya tümör gibi başka bir durumun belirtisi olabilir.
Baş ağrısı nasıl oluşur?
Beyin dokusunun kendisi ağrı hissetmez. Baş ağrısı; beyni saran zarlardaki, damarlardaki, kafa derisindeki, boyun ve yüz kaslarındaki ağrıya duyarlı yapıların uyarılmasıyla ortaya çıkar. Bu yapılardan gelen sinyaller başta trigeminal sinir olmak üzere sinirler aracılığıyla beyne iletilir. Migrende olduğu gibi bazı durumlarda ağrı sistemi kendisi aşırı duyarlı hâle gelir; bazı durumlarda ise altta yatan bir hastalık bu yapıları uyarır.
Bu nedenle tıpta baş ağrıları iki ana gruba ayrılır: birincil (primer) baş ağrıları, yani baş ağrısının kendisinin hastalık olduğu durumlar ve ikincil (sekonder) baş ağrıları, yani başka bir hastalığa bağlı ortaya çıkan baş ağrıları.
En sık görülen baş ağrısı nedenleri
- Gerilim tipi baş ağrısı: başın iki yanında, bant gibi saran, hafif-orta şiddette ağrı; en sık görülen baş ağrısı türüdür
- Migren: çoğunlukla tek taraflı, zonklayıcı, bulantı ve ışık-ses hassasiyetiyle seyreden, tekrarlayan ataklar
- Küme (cluster) baş ağrısı: göz çevresinde çok şiddetli, kısa süreli, dönemler hâlinde gelen ağrı
- İlaç aşırı kullanımı baş ağrısı: ağrı kesicilerin ayda 10–15 günden fazla kullanılmasıyla kronikleşen baş ağrısı
- Uykusuzluk ve düzensiz uyku
- Açlık, öğün atlama ve yetersiz sıvı alımı
- Kafein fazlalığı veya ani kafein kesilmesi
- Göz yorgunluğu ve uzun ekran süresi
- Boyun kaynaklı (servikojenik) baş ağrısı
- Sinüzit ve diş-çene eklemi sorunları
- Uyku apnesi: özellikle sabah uyanırken olan baş ağrısı
- Yüksek tansiyon: özellikle çok yüksek değerlerde
- Hormonal değişiklikler: adet dönemi, doğum kontrol hapları, menopoz
- Ateşli hastalıklar ve enfeksiyonlar
- Bazı ilaçların yan etkileri
Tehlikeli baş ağrısı nedenleri
Daha nadir olsa da baş ağrısı ciddi bir hastalığın belirtisi olabilir: beyin kanaması (subaraknoid kanama), beyin zarı iltihabı (menenjit), beyin damarlarında pıhtı (venöz sinüs trombozu), beyin tümörü, hipofiz bezi sorunları, temporal arterit (şakak damarı iltihabı), inme ve kafa içi basınç artışı bunlar arasındadır.
Hayatınızın en şiddetli ani baş ağrısı, ateş ve ense sertliği, güç kaybı, konuşma bozukluğu, görme kaybı, bilinç değişikliği veya nöbetle birlikte olan baş ağrısında beklemeden 112’yi arayın.
Baş ağrısının nedeni nasıl bulunur?
Baş ağrısının nedenini bulmanın en önemli yolu ayrıntılı bir öykü ve nörolojik muayenedir. Hekim; ağrının ne zaman başladığını, nerede olduğunu, nasıl bir ağrı olduğunu, ne kadar sürdüğünü, neyle arttığını ve azaldığını, eşlik eden belirtileri, kullanılan ilaçları ve ailede baş ağrısı öyküsünü sorgular. Çoğu hastada bu değerlendirme tanı için yeterlidir.
Uyarı işaretleri varsa, ağrının karakteri değiştiyse veya muayenede anormal bulgu saptanırsa beyin MR’ı, kan tahlilleri, göz dibi muayenesi veya diğer tetkikler istenir. Sabah baş ağrısı ve horlama varsa uyku apnesi araştırılabilir.
Baş ağrısı için ne zaman doktora gitmeliyim?
- Ayda dört veya daha fazla gün baş ağrısı oluyorsa
- Ağrı kesicileri ayda 10 günden fazla kullanıyorsanız
- Baş ağrınızın şekli, şiddeti veya sıklığı değiştiyse
- 50 yaşından sonra yeni bir baş ağrısı başladıysa
- Ağrı uykudan uyandırıyor, öksürme veya ıkınmayla artıyorsa
- Kanser, bağışıklık sistemi hastalığı veya gebelik sırasında yeni baş ağrısı varsa
Baş ağrısının değerlendirilmesi ve tedavisi için başvurulacak bölüm nörolojidir. Doğru tanı konduğunda baş ağrılarının büyük çoğunluğu etkili şekilde tedavi edilebilir.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekime başvurunuz. Tedavi sonuçları kişiden kişiye farklılık gösterebilir.