Kısa cevap
Hipofiz tümörü, beyin tabanındaki hipofiz bezinden gelişen ve büyük çoğunluğu iyi huylu (adenom) olan kitledir. Fazla hormon salgılayarak süt gelmesi, adet düzensizliği, büyüme hormonu fazlalığı gibi belirtilere ya da büyüyerek baş ağrısı ve görme alanı kaybına yol açabilir. Tanı hipofiz MR’ı ve hormon tahlilleriyle konur; tedavi ilaç, ameliyat veya takiptir.
Hipofiz bezi nedir?
Hipofiz, beynin tabanında, kafatasındaki “Türk eğeri” adı verilen küçük bir çukurda yer alan, nohut büyüklüğünde bir bezdir. Büyüme hormonu, süt hormonu (prolaktin), tiroit, böbreküstü bezi ve üreme organlarını yöneten hormonları salgılar. Hemen üzerinde görme sinirlerinin çaprazlaştığı bölge (optik kiazma) bulunur.
Hipofiz tümörü türleri
- Hormon salgılayan (fonksiyonel) adenomlar: en sık prolaktin salgılayan prolaktinoma; ayrıca büyüme hormonu (akromegali), kortizol (Cushing hastalığı) veya nadiren tiroit uyarıcı hormon salgılayanlar
- Hormon salgılamayan adenomlar: büyüdüklerinde çevre dokulara baskı yaparak belirti verir
- Mikroadenom: 1 cm’den küçük; makroadenom: 1 cm ve üzeri
Hipofiz adenomlarının büyük çoğunluğu iyi huyludur. Bazı küçük adenomlar başka bir nedenle çekilen MR’da tesadüfen saptanır (insidentaloma).
Hipofiz tümörü belirtileri
- Baş ağrısı: genellikle alında, göz arkasında veya şakaklarda; makroadenomlarda daha sık
- Görme bozukluğu: özellikle görme alanının dış kenarlarında kayıp (tünel görme)
- Prolaktin fazlalığı: adet düzensizliği, memeden süt gelmesi, kısırlık, cinsel istekte azalma
- Büyüme hormonu fazlalığı: el-ayak ve çene büyümesi, yüz hatlarında kabalaşma, terleme
- Kortizol fazlalığı: karın ve yüzde yağlanma, ciltte çatlaklar, tansiyon ve şeker yüksekliği
- Hormon eksikliği: yorgunluk, halsizlik, üşüme, düşük tansiyon
Ani başlayan çok şiddetli baş ağrısı, görme kaybı ve çift görme, hipofiz bezinde kanamaya (hipofizer apopleksi) işaret edebilir ve acil durumdur.
Baş ağrısı hipofiz tümörü belirtisi olabilir mi?
Evet, özellikle büyük adenomlarda baş ağrısı sık görülen bir belirtidir. Bazı küçük adenomlar da hormon etkileriyle migrene benzer ağrıları tetikleyebilir. Ancak baş ağrısı olan kişilerin büyük çoğunluğunda hipofiz tümörü yoktur. Baş ağrısına görme alanı kaybı, adet düzensizliği, süt gelmesi veya diğer hormonal belirtiler eşlik ediyorsa hipofiz açısından değerlendirme yapılmalıdır. Küme baş ağrısı tanısı alan hastalarda da hipofiz bölgesini gösteren MR çekilmesi önerilir.
Tanı ve tedavi
Tanı, kontrastlı hipofiz MR’ı, kanda hormon düzeylerinin ölçülmesi ve göz hekimi tarafından yapılan görme alanı testi ile konur. Tedavi tümörün türüne ve büyüklüğüne göre planlanır: prolaktinomalar çoğunlukla ilaçla küçültülebilir; diğer büyük veya hormon salgılayan adenomlarda burundan yapılan cerrahi (transsfenoidal cerrahi) uygulanabilir; küçük ve belirtisiz adenomlar ise düzenli MR ve hormon kontrolleriyle izlenebilir. Tedavi; endokrinoloji, beyin cerrahisi, göz ve nöroloji uzmanlarıyla birlikte planlanır.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekime başvurunuz. Tedavi sonuçları kişiden kişiye farklılık gösterebilir.