Kısa cevap
Ayağa kalkınca baş dönmesinin en sık nedeni kan basıncının kısa süreli düşmesidir (ortostatik hipotansiyon). Yetersiz sıvı alımı, sıcak hava, uzun süre yatma, tansiyon ve prostat ilaçları, kansızlık, şeker hastalığına bağlı sinir hasarı ve Parkinson hastalığı buna yol açabilir. Yavaş kalkmak ve yeterli sıvı almak yardımcı olur; sık oluyorsa değerlendirme gerekir.
Neden olur?
Ayağa kalktığımızda kan yer çekimiyle bacaklara doğru yer değiştirir. Normalde sinir sistemi saniyeler içinde damarları daraltıp kalp hızını artırarak beyne giden kanı korur. Bu düzenleme yetersiz kalırsa tansiyon düşer ve beyin kısa süreliğine yeterli kan alamaz: sersemlik, gözlerde kararma, bulanık görme ve bazen bayılma olur.
Nedenler
- Yetersiz sıvı alımı, sıcak hava, ishal-kusma
- Uzun süre yatak istirahati
- Tansiyon, prostat, kalp ve bazı psikiyatrik ilaçlar
- Kansızlık
- Şeker hastalığına bağlı otonom nöropati
- Parkinson hastalığı ve benzeri hastalıklar
- Yaşlılık
- Kalp ritim bozuklukları
Nasıl değerlendirilir?
Tansiyon yatarken ve ayağa kalktıktan sonra 1 ve 3. dakikalarda ölçülür; belirgin düşme ortostatik hipotansiyonu gösterir. Kan sayımı, şeker, böbrek fonksiyonları, EKG ve kullanılan ilaçların gözden geçirilmesi değerlendirmenin parçasıdır. Parkinson veya nöropati bulguları nörolojik muayenede araştırılır.
Neler yapılabilir?
- Yataktan önce oturup birkaç saniye bekleyerek yavaş kalkın
- Günde yeterli sıvı alın (kalp-böbrek hastalığı yoksa)
- Sıcak banyo ve ağır yemek sonrası dikkatli olun
- Kalkmadan önce bacak kaslarınızı çalıştırın
- İlaçlarınızı hekiminizle gözden geçirin
- Gerekirse kompresyon çorabı ve hekim önerisiyle ilaç tedavisi
Özellikle yaşlılarda ayağa kalkınca baş dönmesi düşme ve kırık riskini artırdığı için ciddiye alınmalıdır.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekime başvurunuz. Tedavi sonuçları kişiden kişiye farklılık gösterebilir.